Skuteczność zabiegów medycyny estetycznej zależy nie tylko od zastosowanej technologii, preparatu czy techniki iniekcji, ale przede wszystkim od biologicznej kondycji skóry. O znaczeniu fibroblastów, mikrośrodowiska komórkowego oraz świadomego przygotowania skóry do procedur estetycznych podczas konferencji FILLMED Scientific Summit mówiła dr Ferial Fanian, dermatolog, międzynarodowa ekspertka i dyrektor medyczna Laboratoires FILLMED.
– Zabieg bez odpowiedniego przygotowania skóry jest jak zaproszenie kucharza z trzygwiazdkowej restauracji Michelin do kuchni z pustą lodówką – obrazowo tłumaczyła dr Ferial Fanian. Ta metafora doskonale oddaje jedno z najważniejszych przesłań jej wystąpienia: nawet najbardziej zaawansowana technologia nie wykorzysta w pełni swojego potencjału, jeśli tkanka, na którą oddziałuje, nie dysponuje odpowiednimi warunkami do uruchomienia procesów regeneracyjnych.
Piękno zaczyna się od zdrowia skóry
– Zawsze powtarzam moim pacjentom: jestem przede wszystkim lekarzem dermatologiem. Moim zadaniem jest zadbać o zdrowie waszej skóry. Piękno jest naturalną konsekwencją tego procesu – podkreślała dr Ferial Fanian.
Współczesna medycyna estetyczna coraz wyraźniej odchodzi od koncentrowania się wyłącznie na korekcji widocznych oznak starzenia. Coraz większego znaczenia nabiera podejście ukierunkowane na poprawę jakości skóry, jej funkcji biologicznych oraz zdolności do regeneracji.
Skóra nie jest bowiem jedynie strukturą, której wygląd można modyfikować za pomocą zabiegów. To dynamiczny, biologicznie aktywny narząd, w którym nieustannie zachodzą procesy syntezy i degradacji składników macierzy pozakomórkowej, reakcje immunologiczne, procesy metaboliczne i mechanizmy naprawcze.
Z wiekiem równowaga między tymi procesami stopniowo się zmienia. Spada aktywność fibroblastów, zmniejsza się zdolność do syntezy kolagenu, a struktura macierzy pozakomórkowej ulega przebudowie. Jednocześnie wzrasta znaczenie przewlekłego stresu oksydacyjnego, procesów zapalnych o niskim nasileniu oraz starzenia komórkowego. Dlatego skuteczna terapia anti-aging powinna uwzględniać nie tylko widoczne objawy starzenia, ale również biologiczne mechanizmy, które za nimi stoją.
Trzy pokolenia pacjentek – trzy różne potrzeby skóry
Podczas wykładu dr Ferial Fanian przedstawiła przypadki trzech pacjentek, reprezentujących różne pokolenia: 40-letniej Laury, jej 60-letniej matki Aishy oraz 80-letniej babci Pauletty. Przykłady te posłużyły do zilustrowania, jak istotnie zmieniają się właściwości skóry wraz z wiekiem i dlaczego nie istnieje jeden uniwersalny protokół terapeutyczny, który zapewni identyczne rezultaty u każdej pacjentki.
Ekspertka odwołała się między innymi do nowoczesnych metod obrazowania skóry, w tym LC-OCT (Line-field Confocal Optical Coherence Tomography), pozwalającej na nieinwazyjną ocenę mikrostruktury skóry z rozdzielczością zbliżoną do komórkowej.
Zasadnicza różnica pomiędzy skórą 40-, 60- i 80-letniej pacjentki nie ogranicza się do liczby zmarszczek czy stopnia utraty jędrności. Dotyczy przede wszystkim zdolności komórek do reagowania na bodźce regeneracyjne.
U młodszych pacjentek fibroblasty wykazują zazwyczaj większy potencjał metaboliczny i syntetyczny. Wraz z wiekiem część komórek przechodzi w stan senescencji, czyli starzenia komórkowego, któremu towarzyszą zmiany w ich funkcjonowaniu oraz w komunikacji z otaczającą macierzą pozakomórkową. Dochodzi również do fragmentacji włókien kolagenowych, zmniejszenia mechanicznego napięcia macierzy oraz zaburzenia sygnałów regulujących aktywność fibroblastów.
W praktyce oznacza to, że zastosowanie identycznego lasera, peelingu chemicznego, biostymulatora czy technologii wykorzystującej energię może prowadzić do odmiennych rezultatów klinicznych u pacjentek w różnym wieku. Odpowiedź na zabieg zależy bowiem nie tylko od siły bodźca, ale również od biologicznej zdolności tkanki do odpowiedzi.
Fibroblasty i macierz pozakomórkowa – biologiczne podstawy regeneracji
Jednym z najważniejszych elementów wykładu było zwrócenie uwagi na rolę mikrośrodowiska komórkowego. Fibroblasty odpowiadają między innymi za syntezę kolagenu, elastyny oraz składników macierzy pozakomórkowej, które warunkują właściwości mechaniczne skóry, jej sprężystość i integralność strukturalną. Ich aktywność nie jest jednak procesem autonomicznym.
Na funkcjonowanie fibroblastów wpływają liczne czynniki, w tym dostępność substancji odżywczych, lokalne warunki metaboliczne, stres oksydacyjny, mediatory zapalne, sygnały mechaniczne oraz wzajemne oddziaływania komórek i macierzy pozakomórkowej. Badania nad starzeniem skóry wskazują, że pogorszenie jakości macierzy kolagenowej może dodatkowo ograniczać aktywność fibroblastów, tworząc mechanizm wzajemnego nasilania się zmian związanych z wiekiem.
Z tego względu coraz większe zainteresowanie budzą strategie terapeutyczne, które nie ograniczają się do bezpośredniej stymulacji komórek, lecz uwzględniają również poprawę warunków ich funkcjonowania.
Nie chodzi wyłącznie o to, aby pobudzić fibroblast do pracy. Równie ważne jest stworzenie środowiska, w którym będzie on zdolny odpowiedzieć na bodziec regeneracyjny.
To właśnie ta koncepcja stanowi biologiczne uzasadnienie przygotowania skóry do procedur medycyny estetycznej.
Priming – dlaczego przygotowanie skóry powinno poprzedzać zabieg?
Dr Ferial Fanian szczególnie mocno podkreślała znaczenie primingu, czyli odpowiedniego przygotowania skóry przed planowaną procedurą estetyczną.
W tradycyjnym podejściu przygotowanie pacjenta do zabiegu kojarzy się przede wszystkim z wykluczeniem przeciwwskazań, oceną fototypu, ograniczeniem ekspozycji na promieniowanie UV czy odpowiednią pielęgnacją.
W szerszym ujęciu priming obejmuje również działania ukierunkowane na poprawę kondycji skóry i jej zdolności do regeneracji. W zależności od potrzeb pacjenta może to oznaczać odbudowę bariery naskórkowej, poprawę nawilżenia, ograniczenie podrażnienia i stanu zapalnego, leczenie współistniejących dermatoz oraz dobór procedur wspierających jakość skóry.
Znaczenie takiego podejścia jest szczególnie istotne w przypadku zabiegów, których efekty opierają się na kontrolowanym uszkodzeniu tkanek i uruchomieniu następczych procesów naprawczych. Dotyczy to między innymi laseroterapii frakcyjnej, radiofrekwencji mikroigłowej, wybranych peelingów chemicznych czy procedur stymulujących przebudowę macierzy pozakomórkowej.
W każdym z tych przypadków ostateczny rezultat zależy od złożonej odpowiedzi biologicznej organizmu. Należy jednak pamiętać, że zakres przygotowania skóry powinien być indywidualizowany, a skuteczność konkretnych metod primingu oceniana w odniesieniu do określonej procedury i dostępnych danych klinicznych. Nie każdy zabieg wymaga takiego samego przygotowania ani zastosowania dodatkowych procedur iniekcyjnych.
NCTF® 135 HA – koncepcja wspierania mikrośrodowiska skóry
W kontekście biologicznego przygotowania skóry dr Ferial Fanian przedstawiła historię oraz założenia działania NCTF® 135 HA – kompleksu opracowanego przez Laboratoires FILLMED. Początki tej koncepcji sięgają prac francuskiego lekarza Michela Tordjmana, który zajmował się badaniami nad środowiskiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania komórek w warunkach laboratoryjnych.
Jak relacjonowała ekspertka, obserwacje dotyczące znaczenia składników środowiska hodowlanego stały się inspiracją do opracowania formuły przeznaczonej do zastosowań w medycynie estetycznej. NCTF®, czyli New Cellular Treatment Factor, opiera się na idei dostarczania skórze kompleksu substancji uczestniczących w procesach metabolicznych.
Formuła NCTF® 135 HA zawiera nieusieciowany kwas hialuronowy oraz wieloskładnikową formułę (aż 59 substancji aktywnych) obejmującą między innymi witaminy, aminokwasy, koenzymy, minerały, kwasy nukleinowe i inne związki wykorzystywane w procesach komórkowych. Z biologicznego punktu widzenia poszczególne grupy składników pełnią różne funkcje.
Witaminy i koenzymy uczestniczą w licznych reakcjach enzymatycznych, aminokwasy są substratami syntezy białek, a wybrane minerały pełnią funkcje kofaktorów enzymatycznych. Kwas hialuronowy odgrywa natomiast istotną rolę w gospodarce wodnej skóry oraz właściwościach jej macierzy pozakomórkowej. Obecność tych składników stanowi uzasadnienie koncepcji preparatu, choć sama ich rola fizjologiczna nie przesądza jeszcze o wielkości efektu klinicznego po podaniu iniekcyjnym.
Od badań laboratoryjnych do praktyki klinicznej
Podczas prezentacji dr Ferial Fanian przywołała wyniki badań dotyczących aktywności fibroblastów oraz syntezy kolagenu, wskazując na potencjał formuły NCTF® 135 HA w kontekście poprawy jakości skóry, m.in. wzrost aktywności fibroblastów o 135% oraz zwiększenie syntezy kolagenu w określonych warunkach eksperymentalnych. Interpretując takie dane, należy jednak odróżnić wyniki badań laboratoryjnych od efektów obserwowanych u pacjentów.
Wzrost określonego parametru biologicznego w hodowli komórkowej nie oznacza automatycznie analogicznego wzrostu ilości kolagenu w skórze człowieka ani proporcjonalnej poprawy jej jędrności. W ocenie klinicznej istotne znaczenie mają takie parametry jak nawilżenie, elastyczność, tekstura skóry, nasilenie drobnych zmarszczek, satysfakcja pacjentów oraz profil bezpieczeństwa.
Równie ważna jest metodologia badań: liczebność grupy, obecność grupy kontrolnej, czas obserwacji oraz obiektywność zastosowanych metod pomiarowych.
Największą wartość kliniczną ma połączenie wiedzy o mechanizmach biologicznych z wynikami dobrze zaprojektowanych badań prowadzonych u pacjentów.
Trzy obszary zastosowania NCTF® 135 HA w praktyce estetycznej
Dr Ferial Fanian wyróżniła trzy główne kierunki wykorzystania NCTF® 135 HA w praktyce klinicznej.
1. Poprawa jakości skóry i wsparcie jej funkcji biologicznych.
Pierwszym obszarem jest terapia ukierunkowana na jakość skóry, określaną często jako skin quality. W tym podejściu celem nie jest zmiana objętości tkanek czy rysów twarzy, ale poprawa wybranych parametrów skóry, takich jak nawilżenie, elastyczność, gładkość i ogólny wygląd.
Takie postępowanie może stanowić element długoterminowego planu terapeutycznego, szczególnie u pacjentów, u których dominują oznaki pogorszenia jakości skóry, a nie znaczna utrata objętości.
2. Przygotowanie skóry do procedur estetycznych – priming.
Drugim obszarem jest wykorzystanie NCTF® 135 HA w protokołach przygotowujących skórę do innych procedur. Dr Ferial Fanian zwróciła szczególną uwagę na znaczenie terapii ukierunkowanych na poprawę jakości skóry jako elementu kompleksowych protokołów terapeutycznych, łączących procedury wykorzystujące technologie oparte na energii (EBD), takie jak laseroterapia i radiofrekwencja, z wybranymi zabiegami iniekcyjnymi.
Założeniem takiego postępowania jest poprawa kondycji tkanki przed zastosowaniem kolejnego bodźca terapeutycznego. Jednocześnie należy podkreślić, że optymalna kolejność zabiegów, odstępy między procedurami oraz rzeczywista korzyść wynikająca z ich łączenia wymagają oceny na podstawie badań dotyczących konkretnych protokołów.
3. Wsparcie jakości skóry w postępowaniu regeneracyjnym
Trzecim obszarem zastosowania NCTF® 135 HA jest wykorzystanie koncepcji regeneracyjnej w postępowaniu okołooperacyjnym oraz w terapiach wspierających odbudowę jakości skóry. Proces gojenia wymaga skoordynowanej aktywności wielu populacji komórek, w tym fibroblastów, keratynocytów, komórek śródbłonka i komórek układu odpornościowego. Znaczenie mają również prawidłowe unaczynienie, odpowiednie warunki metaboliczne oraz kontrola odpowiedzi zapalnej.
Z tego względu poprawa ogólnej kondycji skóry może być ważnym elementem planowania procedur. Nie oznacza to jednak, że każdy preparat poprawiający jakość skóry ma udowodnione działanie przyspieszające gojenie ran lub powinien być rutynowo stosowany w okresie okołooperacyjnym. Takie zastosowania wymagają odrębnej oceny bezpieczeństwa, wskazań i danych klinicznych.
Terapie łączone – przyszłość spersonalizowanej medycyny estetycznej
Jednym z istotnych wniosków płynących z wykładu jest rosnące znaczenie kompleksowych, indywidualnie stworzonych planów terapeutycznych. Nowoczesna medycyna estetyczna dysponuje wieloma metodami oddziaływania na skórę i tkanki głębsze, jednak każda z nich uruchamia inne mechanizmy biologiczne.
Lasery frakcyjne i radiofrekwencja mogą inicjować kontrolowaną przebudowę tkanek, biostymulatory wpływają na określone procesy związane z macierzą pozakomórkową, a preparaty ukierunkowane na poprawę jakości skóry mogą stanowić odrębny element terapii. Właściwe połączenie tych metod wymaga zrozumienia zarówno mechanizmu ich działania, jak i stanu wyjściowego skóry pacjenta.
Nie zawsze większa liczba zabiegów oznacza lepszy rezultat. Kluczowe znaczenie ma właściwa kwalifikacja, dobór procedur, odpowiednie odstępy czasowe i ocena potencjalnych interakcji. Indywidualizacja terapii powinna uwzględniać wiek biologiczny skóry, stopień fotostarzenia, obecność chorób dermatologicznych, wcześniejsze zabiegi oraz oczekiwania pacjenta.
Najważniejsza zmiana: od korekcji oznak starzenia do świadomego zarządzania jakością skóry
Dr Ferial Fanian zwraca uwagę na istotną zmianę sposobu myślenia o medycynie estetycznej. Przez lata rozwój tej dziedziny koncentrował się przede wszystkim na coraz skuteczniejszych technologiach i preparatach. Dziś równie ważne staje się pytanie, w jakiej kondycji biologicznej znajduje się tkanka poddawana zabiegowi.
Dwie pacjentki w podobnym wieku mogą wykazywać zupełnie inną odpowiedź na tę samą procedurę. Z kolei skóra pacjentki dojrzałej, przy odpowiednio dobranym postępowaniu, może zachowywać zdolność do korzystnej odpowiedzi na bodźce regeneracyjne. Dlatego coraz większego znaczenia nabiera podejście, w którym terapia nie rozpoczyna się od wyboru urządzenia czy preparatu, lecz od szczegółowej oceny potrzeb skóry.
Zdrowie skóry nie powinno być traktowane wyłącznie jako dodatkowa korzyść zabiegów estetycznych. To jeden z fundamentów ich skuteczności, bezpieczeństwa i długofalowych rezultatów.
Istotę tego podejścia odzwierciedla koncepcja terapeutyczna przedstawiona przez dr Ferial Fanian: skuteczna terapia estetyczna powinna opierać się na zrozumieniu mechanizmów fizjologicznych i procesów starzenia się skóry oraz optymalizacji jej mikrośrodowiska komórkowego, warunkującego prawidłowe funkcjonowanie tkanek i ich potencjał regeneracyjny.
Źródło: Laboratoires Fillmed
